De toekomst van spectrum in Nederland vormgeven
Den Haag, 28 oktober 2025 — De Stakeholderbijeenkomst Frequentiebeleid vond plaats bij het Ministerie van Economische Zaken, georganiseerd door het team Digitale Economie. Deze halfjaarlijkse bijeenkomst richt zich op transparantie van het proces, kennismaking met het team en netwerken, en niet alleen op de inhoud. De bijeenkomst wordt aangevuld met een halfjaarlijkse nieuwsbrief om stakeholders op de hoogte te houden.
Doelen van de bijeenkomst
De Stakeholderbijeenkomst Frequentiebeleid was bedoeld om inzicht te geven in het lopende werk van het ministerie aan frequentiebeleid, spectrumplanning en regelgeving tot 2031, om het team achter deze initiatieven te introduceren en om netwerken tussen beleidsmakers, vakexperts en stakeholders te faciliteren.
Belangrijkste punten uit de bijeenkomst
Strategische spectrumroutekaart: Lopende projecten omvatten herallocatie van mobiele banden, evaluatie van het spectrumgebruik en voorbereidingen voor WRC-27 en WRC-31.
UHF-band (sub-700 MHz): Er loopt een consultatie op EU-niveau over het toekomstige gebruik van de 470–694 MHz-band, waarbij omroep en PMSE tot 2030 voorrang krijgen.
3,8–4,2 GHz- en 26 GHz-banden: De 3,8–4,2 GHz-band krijgt voorrang voor mobiel gebruik, waarbij satellietgebruik geleidelijk wordt uitgefaseerd. De 26 GHz-band loopt vertraging op door beperkte vraag.
Upper 6 GHz-band: De EU-discussie over de vraag of Wi-Fi of mobiel (IMT) voorrang moet krijgen in de 6425–7125 MHz-band is nog niet beslist.
Private netwerken (PGN): Er is een update van het vergunningenbeleid gepubliceerd, met een nieuwe bepaling voor maritieme installatiegebonden netwerken en een overgangsperiode van 7 jaar voor bestaande gebruikers.
Afstemming binnen de EU en internationaal: De Nederlandse prioriteiten worden vormgegeven in samenwerking met het werkprogramma van de RSPG en CEPT, voorafgaand aan WRC-27.
Toekomstige trends in radiofrequenties
(PolicyTracker-rapport, oktober 2025)
Het Ministerie van Economische Zaken gaf PolicyTracker opdracht om toekomstige trends in spectrumgebruik voor het komende decennium in kaart te brengen. De studie identificeerde negen grote trends die de vraag naar spectrum, de technologische gereedheid en de beleidsrichting beïnvloeden:
Belangrijkste trends
- Groei van mobiele data vertraagt: De vraag stijgt, maar in een lager tempo. Nederland heeft de komende jaren mogelijk geen nieuw mobiel spectrum nodig, tenzij de groei versnelt.
- Afname van digitale terrestrische televisie (DTT): Nu streaming de omroep vervangt, kan de 600 MHz-band worden toegewezen aan mobiel gebruik, al moeten afstemming binnen de EU en het PMSE-gebruik nog worden opgelost.
- Opkomst van nieuwe satellietdiensten: Groei van LEO-constellaties maakt satellietbreedband en direct-to-device-diensten mogelijk, maar de impact in Nederland wordt naar verwachting minimaal.
- Vraag naar 6G-spectrum: De belangstelling uit de industrie voor nieuwe frequentiebereiken (bijv. upper 6 GHz, UHF na 2030) neemt toe, hoewel 6G naar verwachting stapsgewijs wordt ingevoerd.
- Verschuiving naar asymmetrisch datagebruik: Een herstructurering van de sub-GHz-spectrumbanden op de lange termijn kan de efficiëntie verbeteren, maar vraagt om EU-coördinatie.
- Geopolitiek drijft vraag naar defensiespectrum: NAVO- en defensiebehoeften concurreren steeds meer om mid- en high-band spectrum door cyber- en militaire ontwikkelingen.
- Groei van ongelicentieerd gebruik: Wi-Fi en aanverwante diensten domineren lokale connectiviteit, waardoor er meer behoefte is aan gedeelde en ongelicentieerde spectrumoplossingen.
- Geavanceerde technologieën voor spectrumdeling: Databasegestuurde deling (bijv. AFC) wordt volwassen en biedt alternatieven voor dedicated vergunningen.
- Groeiende private draadloze netwerken: Sectoren als industrie en logistiek stimuleren de snelle uitrol van private 5G, met naar verwachting voldoende spectrum voor de middellange termijn.
Gecumuleerde effecten
Spectrumdeling wordt essentieel door de vertragende mobiele vraag, defensiebehoeften en ongelicentieerd gebruik. Extra mobiel spectrum kan ontstaan uit DTT-herallocatie, 6G-banden of UHF-herconfiguratie, maar deze processen zijn complex en langdurig.
Beleidsaanbevelingen
- Voer toekomstgerichte studies uit naar de vraag naar mobiel spectrum.
- Coördineer EU-strategieën voor het uitfaseren van DTT.
- Neem het voortouw in discussies over gebruik van het upper 6 GHz-spectrum.
- Bereid defensiedeling en civiele terugvaloplossingen voor kritieke situaties voor.
- Rond vergunningsregelingen voor 3,8–4,2 GHz voor private netwerken af.